Villafranca del Bierzo

obierzo

información sobre O Bierzo

OS PREXUÍZOS LINGÜÍSTICOS N´O BIERZO

12/11/2008

Imagen

 

 

 

 

 

OS PREXUÍZOS LINGÜÍSTICOS NA REXIÓN BERCIANA,

Por Xabier Lago Mestre, Pte. de Fala Ceibe do Bierzo.

O convivencia interlingüística na rexión d´O Bierzo non sempre se analiza coa obxectividade que precisamos. Velaí a necesidade de analizar esta cuestión idiomática baixo distintos puntos de vista, de cara a termos máis datos que nos axuden a resolver esta problemática actual. A seguir  veremos os que consideramos prexuízos lingüísticos, algún tan asimilados socialmente aínda, para desmontar a súa débil argumentación.

AS CUESTIÓIS HISTÓRICAS.

Os que descoñecen o noso pasado histórico propagan que a lingua galega chegou a O Bierzo da man dos inmigrantes naturais da Galiza ao longo dos séculos. Dende logo que se asentaron moitos galegos nesta rexión, recordemos que por eiquí pasaron milleiros de emigrantes temporais que ían á sega a Castela e León. Outros viñeron a traballar nas obras públicas (encoros, centrais térmicas, estradas, ferrocarrís…), mineiría e demais durante o período do desenvolvemento capitalista da rexión, no século XX.

Sen embargo, a lingua galega n´O Bierzo pervive dende moito atrás. Grazas á documentación monástica sabemos que no Medievo xa falabamos este idioma. Nos mosteiros de Carracedo, Vilafranca e Espiñareda teñen abundante documentación en galego. Poderase discutir se ese idioma escrito é soamente galego ou está mesturado de ástur-leonés ou con castelanismos, pero o certo é que os historiadores e mailos filólogos o recoñecen como idioma galego.

AS CUESTIÓIS FILOLÓXICAS.

Os estudos filóloxicos insisten en que as bercianas e os bercianos falamos o idioma galego. Por suposto que hai diferenzas dialectais entre o galego falado na Mariña luguesa, A Moaña, A Limia ourensá e O Bierzo. Pero a pesar das diferenzas dialectais hai un uniformismo entre todas estas comarcas que permite falar dun mesmo idioma galego. Porque no propio Bierzo hai diferenzas dialectais entre o galego falado no occidente/oriente rexional, ou nos diferentes vales (Selmo, Valcarce, Burbia, Ancares ou Fornela), a nivel do vocabulario por exemplo. En fin, estas diferenzas dialectais non diminúen nin cuestionan a importancia filolóxica do galego n´O Bierzo.

Outro tipo de prexuízos xorden cando se trata de identificar terminolóxicamente o galego d´O Bierzo. Así atopamos dialecto galego-leonés, dialecto galego-berciano, falas galego-leonesas… que parecen ocultar que existe unha lingua galega na nosa rexión. Máis grave é aínda a defensa que os menos fan do chamado dialecto berciano, o cal ningún filólogo apoia porque non existe nun territorio con tres idiomas, a saber, castelán, galego e ástur-leonés. O dialecto berciano nace pola defensa da identidade lingüística rexional e da ignorancia sobre a concurrencia trilingüe.

Critícase aos filólogos que non son capaces de establecer os lindeiros claros entre as linguas da rexión berciana. Dende logo que os filólogos fan o que poden por determinar eses límites a través das chamadas isoglosas pero non resulta fácil pola dificultade de atopar datos históricos e filolóxicos, ademais da escaseza de financiación pública para a realización dos necesarios estudos. Isto aprovéitase para alegar que as tres linguas d´O Bierzo están tan mesturadas que non se poden nin fixar os seus respectivos territorios.

AS CUESTIÓIS SOCIOLINGÜÍSTICAS.

O idioma galego d´O Bierzo aséntase no occidente rexional, que na zona máis periférica padece a forte despoboación. Por suposto mantén máis vitalidade nos eidos rural, agro-gandeiro, montañoso, sendo falado polos máis vedraños, no seos familiar veciñal, das nosas aldeas, pobos e vilas. Pola contra, nos ámbitos económicos máis desenvolvidos, urbano, comercial, administrativos, lecer e demais prima o idioma castelán. Todo isto provoca situacióis de desigualdade lingüística para os galego-falantes que se traduce no fondo nas conseguintes discriminacióis.

A falta de consideración lingüística para cos galego-falantes dende séculos, fronte aos castelán-falantes, provoca a escasa conciencia lingüística da minoría etnocultural. Entre os galego-falantes xorde a identificación co chapurreao, un exemplo máis do autonoxo, do desprestixio que posúe a lingua que falan, prexuízos todos da nosa minoría. Unamos a isto que os falantes bercianos, a pesar da veciñanza cos falantes da Galiza, están afastados deles polos lindeiros político-administrativos, a nivel provincial e autonómico. Hai pois unha “fronteira mental” para os falantes bercianos que empece asumir con racionalidade a unidade sociolingüística galega do noroeste peninsular.

A problemática sociolingüística n´O Bierzo agrávase pola participación activa dos neofalantes que desexan recuperar o idioma galego a través dos procesos de normalización idiomática.  A racha xeracional entre os vedraños e a mocidade é unha realidade. Os primeiros desconfían do que consideran o galego novo e urbano, o normativizado, e defenden o dialectal e rural. Os neofalantes queremos un galego común a todo o noroeste peninsular, e cercano ao portugués-brasileiro incluso. Hai unha clara pretensión por normalizar o galego, recuperando eidos sociolingüísticos (administración, medios de comunicación, novas tecnoloxías…), e acadando o recoñecemento de dereitos lingüísticos plenos, os memos que teñen os falantes da Comunidade Autónoma de Galiza.

AS CUESTIÓIS POLÍTICO-IDEOLÓXICAS.

Dende logo que a recuperación e normalización lingüística do galego n´O Bierzo ten relación coa política, coa intervención política, porque precisa dunha lexislación e dunha actuación administrativas a  prol do noso idioma minorizado. Cómpre ter presente que a discriminación das linguas autonómicas contou durante séculos co apoio dunha lexislación que só favoreceu ao castelán. Lexislación antigalega que vai trocando pero que continúa asumida como tal na mentalidade colectiva de moitas persoas, retricentes aos avanzos normalizadores actuais das linguas minorizadas.

A isto unimos que o rexionalismo castelán (político, cultural…), declarado ou non como tal, aínda ve con malos ollos calquera normalización da nosa lingua galega. Así non se conceden dereitos lingüísticos aos galego-falantes d´O Bierzo dende as Cortes de Castela e León. Nada importa que os falantes da Galiza teñan dereitos lingüísticos, mentres que os bercianos, falantes da mesma lingua, non gocen de dereitos lingüísticos, por suposto, isto non é desigualdade, nin supón discriminación ningunha. Logo está o leonesismo que admite a duras penas, ou sinxelamente nega a existencia do galego na rexión berciana, porque a presenza deste idioma cuestiona a unidade política e cultural do seu territorio, o País Leonés.

Tamén está o tema da cooficialidade do galego d´O Bierzo, tan cuestionado na rexión e admitido na veciña Galiza. A declaración da cooficialidade traería consigo a concesión de dereitos lingüísticos aos galego-falantes, polo momento todo son negativas a algo que algún día haberá que asumir políticamente con total naturalidade. O dereito lingüístico internacional non vai permitir que o dereito autonómico conculque os dereitos lingüísticos dos galego-bercianos.

AS CUESTIOIS ADMINISTRATIVO-INSTITUCIONAIS.

Deixamos este apartado para falar dese lindeiro interautonómico entre Castela-León e Galiza que tanta influencia teñen na mentalidade colectiva dos bercianos. Ese lindeiro obriga a asumir, legal e mentalmente, a “fronteira cultural e lingüística”, de xeito negativo, determinando que o galego se fale só en Galiza e o castelán en Castela-León. De nada vale saber que n´O Bierzo falamos galego na parte occidental. O dito prexuízo fronteirizo e monolingüe nos impide valorar nos seus xustos termos o bilingüismo rexional berciano. E o mesmo acontece cos lindeiros provinciais, se O Bierzo pertence á provincia de León, non se pode admitir que se fale galego, isto queda para as provincias galegas. Os lindeiros administrativos marcan a súa lei, separando aos falantes dunha mesma lingua galega, evitando as complicacióis dos confusos lindeiros culturais e lingüísticos, que só crean problemas entre as comunidades autónomas veciñas. A realidade é que a lingua galega sobarda o actual lindeiro provincial e autonómico e que así seguirá se os falantes bercianos así o queremos.

O Bierzo, novembro de 2008.

www.obierzoceibe.blogspot.com

 

http://villafrancadelbierzo.cuadernosciudadanos.net/obierzo/2008/11/12/os-prexuizos-linguisticos-nao-bierzo/
3 Comentarios - Enviar comentario

Comentarios:

  • 1. Nacionalismos

    31/10/2009

    comentarios enviar imprimir valorar añade a tu blog



    A sunto de permanente actualidad y controversia a lo largo de toda la transición, también antes y después, diversas formaciones políticas de signo nacionalista, más bien regionalistas a nivel comarcal y provincial, han vivido cruentas refundaciones, todas judicializadas. Ahora se anuncia otra más, al hilo de la cantada de la llionpedia y el edil Pardo en León, que han merecido comentarios acerados de analistas. Igualmente se vuelve a escribir sobre el excesivo poder de las formaciones nacionalistas cuando quien gobierna, como ahora, no tiene mayoría suficiente para sacar adelante los Presupuestos. Se llega a crear un clima parecido a una fobia contra los periféricos que, por voluntad de la Constitución y de los votantes tienen esa llave, que desemboca en tensiones constantes entre los nacionalismos periféricos y el nacionalismo central, que también lo hay. A ello contribuyen los relojes parados de ciertos nacionalistas que insisten en que «os tempos da liberdade aínda non son achegados», o aquellos que reniegan de todo lo español, pero exigen que el ejército custodie sus barcos pescando fuera de límites.

    Contribuir a rebajar la tensión, aprender a convivir entre diferentes, sigue siendo asignatura pendiente aquí y en otras partes.

    No me siento nacionalista, en absoluto, pero tengo amigos nacionalistas y con ellos, como es natural, tengo más cosas que nos unen que las que nos separan. No son nacionalistas biologicistas, preocupados por el derecho de sangre, sino por la cultura común, demócratas capaces de entender incluso la solidaridad internacional que no rechazan el debate sobre la violencia y las guerras que han desatado los nacionalismos de todo signo. Todos hemos experimentado que el mundo de los nacionalismos también es plural. En Bélgica conocí matrimonios bien avenidos entre flamencos y valones y en Madrid a representantes catalanes del federalismo asimétrico que ven a España como una nación de naciones. En Galicia vemos que el BNG aglutina desde el centro a la extrema izquierda y conjuga actitudes abiertas y solidarias con rasgos del nacionalismo étnico anclado en los años 20 y con la identidad grupal alborotada, incapaz de asimilar un pensamiento transfronterizo

    Publicado por: TITI | 31/10/2009 17:35:35
  • 2. ¿Quo vamus?

    ? Se llega a crear un clima parecido a una fobia contra los periféricos que, por voluntad de la Constitución y de los votantes tienen esa llave, que desemboca en tensiones constantes entre los nacionalismos periféricos y el nacionalismo central, que también lo hay?? y en Madrid a representantes catalanes del federalismo asimétrico que ven a España como una nación de naciones?



    Los nacionalistas en exceso representativos y amos de la llavelo son `por ?voluntad de la Constitución? a pesar de ser una minoría real de votantes que en otros países no pasaría de folclórica. También contra la voluntad de la Constitución aplican estatutos inconstitucionales (al menos hasta no salir aprobados por los tribunales correspondientes) de máximos en todos los terrenos políticos y sociales a fin de acelerar los tiempos previos a sus respectivas independencias pendientes.

    Los amigos nacionalistas de izquierda y derecha, de quienes no se sienten de esa condición, lo serán en algunos terrenos y lo fingirán en otros si no se profundiza en ellos y se evitan los temas conflictivos como hacen muchos tibios y con cierto síndrome de Estocolmo. Claro que si se cree en la contraposición, tan cara a muchos , de los nacionalismos Español y los periféricos y se repite de vez en cuando lo de nación de naciones , tal como hacen los socio-nacionalistas de toda España para referirse a ésta, siempre seguirán contando en algún grado con su amistad.

    Nuestros nacionalismos españoles (catalán, gallego y vasco) centrífugos todos, tanto moderados-con aceleración lenta- como los radicales ?con aceleración elevada- persiguen la independencia total del Estado Español. Y tienen la llave vía chantaje descarado y ventajista de los dos grandes partidos nacionales. Eso lo acepta hasta Titi.

    Que me diga Titi dónde está el ?nacionalismo español? suficientemente representativo para tener la llave de nada: ¿Por ventura son nacionalistas el resto de partidos del arco parlamentario , que consienten los abusos e ilegalidades de los periféricos en materia política, social y judicial en sus respectivos feudos? Para encontrar un nacionalismo español parecido en algo a los separatismos y de sentido contrario, o sea centrípeto y filoracista cultural o étnico puro , deberemos recurrir a los partidillos de ambas extremas, que no alcanzan representación parlamentaria y por lo tanto sin valor en votos para contraponerse a los nacionalismos españoles ?españoles a su pesar y por imperativo legal, dirían ellos- que se benefician de la injusta ley electoral española? y de los presupuestos. No hace ninguna falta hoy que ningún Garzón mate a Franco.

    Y por lo que se refiere al federalismo, si es asimétrico no será socialista y si es simétrico no será monárquico. Y tal vez, visto el atractivo suicida que para la estirpe coronada actual ? que Dios salve por muchos años- tienen esos nacionalismos, cada vez más gente se pregunta si no sería mas racional cambiar la jefatura del Estado por una Presidencia estilo Francia, nación ésta que ya hace tiempo se supo librar de lastres considerados mayoritariamente desfasados y negativos para los tiempos actuales. Porque a una contradictoria republica confederal monárquica se apuntarán pocos, me parece.

    Así que, en resumen: En estos tiempos de jefes de Estado bastante republicanos ?en cualquier caso escorados a peligrosamente a babor- en que hablando se entiende la gente, aunque sea con asesinos o cómplices comprensivos, también sin duda con amigos nacionalistas y sin hablar de la crisis en la que no cree el patriota de la nación discutida y discutible ¿ a dónde vamos si, como es previsible, vistos los apoyos - piropos incluidos-reales decisivos, el partido ni socialista ni obrero ni español, siga ganando elecciones, frente a un pp acomplejado con líderes babiecas y sin aclararse respecto a los nacionalismos disgregadores para nada respetables?

    Personalmente me pregunto cómo sería el tiempo de crisis que padecemos si fuéramos capaces de montar un gobierno de concentración Rosa-Esperanza?




    Publicado por: Daría vilanova | 01/11/2009 12:46:55
  • 3. ¿Quo vamus?

    (cita) Se llega a crear un clima parecido a una fobia contra los periféricos que, por voluntad de la Constitución y de los votantes tienen esa llave, que desemboca en tensiones constantes entre los nacionalismos periféricos y el nacionalismo central, que también lo hay? y en Madrid a representantes catalanes del federalismo asimétrico que ven a España como una nación de naciones



    Los nacionalistas en exceso representativos y amos de la llave, lo son `por ?voluntad de la Constitución? a pesar de ser una minoría real de votantes que en otros países no pasaría de folclórica. También contra la voluntad de la Constitución aplican estatutos inconstitucionales (al menos hasta no salir aprobados por los tribunales correspondientes) de máximos en todos los terrenos políticos y sociales a fin de acelerar los tiempos previos a sus respectivas independencias pendientes.

    Los amigos nacionalistas de izquierda y derecha, de quienes no se sienten de esa condición, lo serán en algunos terrenos y lo fingirán en otros si no se profundiza en ellos y se evitan los temas conflictivos como hacen muchos tibios y con cierto síndrome de Estocolmo. Claro que si se cree en la contraposición, tan cara a muchos , de los nacionalismos Español y los periféricos y se repite de vez en cuando lo de nación de naciones , tal como hacen los socio-nacionalistas de toda España para referirse a ésta, siempre seguirán contando en algún grado con su amistad.

    Nuestros nacionalismos españoles (catalán, gallego y vasco) centrífugos todos, tanto moderados-con aceleración lenta- como los radicales ?con aceleración elevada- persiguen la independencia total del Estado Español. Y tienen la llave vía chantaje descarado y ventajista de los dos grandes partidos nacionales. Eso lo acepta hasta Titi.

    Que me diga Titi dónde está el ?nacionalismo español? suficientemente representativo para tener la llave de nada: ¿Por ventura son nacionalistas el resto de partidos del arco parlamentario , que consienten los abusos e ilegalidades de los periféricos en materia política, social y judicial en sus respectivos feudos? Para encontrar un nacionalismo español parecido en algo a los separatismos y de sentido contrario, o sea centrípeto y filoracista cultural o étnico puro , deberemos recurrir a los partidillos de ambas extremas, que no alcanzan representación parlamentaria y por lo tanto sin valor en votos para contraponerse a los nacionalismos españoles ?españoles a su pesar y por imperativo legal, dirían ellos- que se benefician de la injusta ley electoral española? y de los presupuestos. No hace ninguna falta hoy que ningún Garzón mate a Franco.

    Y por lo que se refiere al federalismo, si es asimétrico no será socialista y si es simétrico no será monárquico. Y tal vez, visto el atractivo suicida que para la estirpe coronada actual ? que Dios salve por muchos años- tienen esos nacionalismos, cada vez más gente se pregunta si no sería mas racional cambiar la jefatura del Estado por una Presidencia estilo Francia, nación ésta que ya hace tiempo se supo librar de lastres considerados mayoritariamente desfasados y negativos para los tiempos actuales. Porque a una contradictoria republica confederal monárquica se apuntarán pocos, me parece.

    Así que, en resumen: En estos tiempos de jefes de Estado bastante republicanos ?en cualquier caso escorados a peligrosamente a babor- en que hablando se entiende la gente, aunque sea con asesinos o cómplices comprensivos, también sin duda con amigos nacionalistas y sin hablar de la crisis en la que no cree el patriota de la nación discutida y discutible ¿ a dónde vamos si, como es previsible, vistos los apoyos - piropos incluidos-reales decisivos, el partido ni socialista ni obrero ni español, siga ganando elecciones, frente a un pp acomplejado con líderes babiecas y sin aclararse respecto a los nacionalismos disgregadores para nada respetables?

    Personalmente me pregunto cómo sería el tiempo de crisis que padecemos si fuéramos capaces de montar un gobierno de concentración Rosa-Esperanza?




    Publicado por: Daría vilanova | 01/11/2009 12:49:57

Publicar un comentario

Puedes realizar comentarios utilizando tu nombre de usuario y contraseña. Si aún no tienes un nombre de usuario y contraseña, pincha aquí para registrarte en Cuadernos Ciudadanos.



Recuperar contraseña



 


authimage


(Fijar cookies para el nombre, email & url)

Valid XHTML 1.0
Valid CSS
Algunos derechos reservados
Derechos reservados